Kiểm tra, giám sát là một trong những phương thức lãnh đạo quan trọng của Đảng, không chỉ nhằm phát hiện, xử lý vi phạm mà quan trọng hơn là phòng ngừa, cảnh báo, chấn chỉnh từ sớm, từ xa. Trong quá trình vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp, yêu cầu ấy càng đặt ra rõ hơn đối với cấp cơ sở - nơi chủ trương, nghị quyết của Đảng được cụ thể hóa bằng những quyết định, hành động và kết quả trong đời sống hằng ngày. Từ thực tiễn xã Thượng Đức, thành phố Đà Nẵng, có thể thấy, khi kiểm tra, giám sát được đặt đúng vị trí, bám sát cơ sở, hướng vào những lĩnh vực dễ phát sinh khuyết điểm và những vấn đề Nhân dân quan tâm, thì kỷ cương được tăng cường, trách nhiệm của cán bộ, đảng viên được nâng lên và niềm tin của Nhân dân được củng cố bằng những việc làm cụ thể.

Đi trước một bước để giữ kỷ cương từ cơ sở

Trong xây dựng, chỉnh đốn Đảng, kiểm tra, giám sát không nên chỉ được đặt ra khi tổ chức đảng có vấn đề hoặc cán bộ, đảng viên có dấu hiệu vi phạm. Nếu chờ đến khi sai phạm xảy ra mới kiểm tra thì công tác kiểm tra đã đi sau thực tiễn. Giá trị lớn hơn của kiểm tra, giám sát là giúp cấp ủy chủ động nắm tình hình, nhận diện nguy cơ, phát hiện biểu hiện lệch chuẩn và kịp thời chấn chỉnh khi khuyết điểm còn có thể khắc phục.

Thực tế cho thấy, nhiều vi phạm không xuất hiện từ một hành vi lớn mà bắt đầu từ những biểu hiện tưởng như nhỏ: thiếu sâu sát, buông lỏng quản lý, thiếu trách nhiệm, nể nang, ngại va chạm hoặc chậm chấn chỉnh những dấu hiệu lệch chuẩn. Nếu được phát hiện sớm, những biểu hiện ấy có thể được ngăn chặn trước khi trở thành vi phạm; nếu bị bỏ qua, khuyết điểm có thể tích tụ thành sai phạm, ảnh hưởng đến uy tín của tổ chức đảng và niềm tin của Nhân dân.

         Ở cấp cơ sở, yêu cầu ấy càng rõ. Đây là nơi chủ trương của Đảng được đưa trực tiếp vào cuộc sống, quyền lực công được thực thi và cán bộ, đảng viên thường xuyên tiếp xúc với Nhân dân. Vì vậy, một nghị quyết có được thực hiện nghiêm túc hay không, nguồn lực công có được quản lý hiệu quả hay không, trách nhiệm của người đứng đầu có được thực hiện đầy đủ hay không đều phải được kiểm chứng bằng thực tiễn.

Từ nhận thức đó, Đảng ủy xã Thượng Đức xác định công tác kiểm tra, giám sát và thi hành kỷ luật Đảng là nhiệm vụ quan trọng trong công tác xây dựng, chỉnh đốn Đảng; tập trung lãnh đạo, chỉ đạo thực hiện nghiêm các nhiệm vụ theo Điều lệ Đảng và các quy định, hướng dẫn của Trung ương, Thành ủy. Chương trình, kế hoạch kiểm tra, giám sát được xây dựng gắn với nhiệm vụ chính trị của địa phương, từng bước chuyển mạnh từ tư duy “có chương trình mới kiểm tra” sang chủ động nắm tình hình, nhận diện nguy cơ và kiểm tra đúng những vấn đề dễ phát sinh khuyết điểm.

Trong hơn một năm qua, Đảng ủy và UBKT Đảng ủy xã đã tiến hành 75 cuộc kiểm tra, giám sát; trong đó Đảng ủy thực hiện 31 cuộc, UBKT Đảng ủy thực hiện 44 cuộc. Nhưng phía sau con số 75 không chỉ là số lượng cuộc kiểm tra được hoàn thành. Đó là 75 lần tổ chức đảng được soi lại việc thực hiện chủ trương, nghị quyết; 75 lần trách nhiệm của cán bộ, đảng viên, nhất là người đứng đầu, được đặt trước yêu cầu cụ thể; cũng là 75 cơ hội để nhận diện những khâu còn yếu, những biểu hiện lệch chuẩn và những nguy cơ có thể dẫn đến vi phạm nếu không được chấn chỉnh kịp thời.

Nội dung kiểm tra, giám sát tập trung vào những lĩnh vực gắn trực tiếp với chất lượng lãnh đạo, quản lý và quyền lợi của Nhân dân: việc quán triệt, triển khai và tổ chức thực hiện nghị quyết, chỉ thị của Đảng; thực hiện nhiệm vụ chính trị; công tác kiểm tra, giám sát, thi hành kỷ luật Đảng; quản lý, sử dụng tài sản công; trách nhiệm của tổ chức đảng, cán bộ, đảng viên, nhất là người đứng đầu; việc thực hiện chuyển đổi số và vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp.

Điều quan trọng là kiểm tra không dừng ở việc “đủ hồ sơ, đúng quy trình”, mà hướng đến câu hỏi cuối cùng: sau kiểm tra, điều gì thay đổi? Chủ trương có đi vào thực tiễn không? Trách nhiệm có được thực hiện đến nơi đến chốn không? Đồng vốn, tài sản công có được quản lý chặt chẽ không? Những hạn chế được chỉ ra có được khắc phục không? Chính từ cách tiếp cận đó, mỗi cuộc kiểm tra, giám sát được xem không phải là một thủ tục phải hoàn thành, mà là một lần cảnh báo, chấn chỉnh và củng cố kỷ cương từ cơ sở.

75 cuộc kiểm tra, giám sát vì thế không được đo bằng việc “đã làm bao nhiêu cuộc”, mà phải được đo bằng việc “đã ngăn ngừa được bao nhiêu nguy cơ, chấn chỉnh được bao nhiêu hạn chế và tạo ra bao nhiêu chuyển biến”. Đó mới là giá trị thực chất của kiểm tra, giám sát trong xây dựng Đảng ở cơ sở.

Kiểm tra, giám sát đi trước một bước không phải để tìm cho được sai phạm, mà để không phải trả giá cho những sai phạm có thể phòng ngừa. Đó chính là cách giữ kỷ cương từ cơ sở.

Nghiêm minh để bảo vệ kỷ cương, bảo vệ niềm tin

Nếu chủ động kiểm tra, giám sát là cách phòng ngừa, thì xử lý đúng những vụ việc phát sinh là phép thử đối với tính nghiêm minh của kỷ luật Đảng và trách nhiệm của tổ chức đảng trước Nhân dân.

Trong thời gian qua, UBKT Đảng ủy Thượng Đức đã giải quyết tố cáo đối với 2 đảng viên liên quan nội dung ăn chia tiền phát quà cứu trợ lũ lụt của Nhân dân. Kết quả, có 1 trường hợp phải thi hành kỷ luật và đã được thi hành. UBKT Đảng ủy cũng tiếp nhận 1 đơn tố cáo của công dân thuộc thẩm quyền, giải quyết và trả lời theo quy định; không phát sinh khiếu nại kỷ luật Đảng.

Những con số ấy không lớn, nhưng phía sau mỗi vụ việc là một vấn đề lớn hơn: trách nhiệm của tổ chức đảng trước những phản ánh chính đáng của Nhân dân.

Người dân có thể không biết đầy đủ quy trình nghiệp vụ của công tác kiểm tra, giám sát, nhưng họ cảm nhận rất rõ phản ánh của mình có được lắng nghe hay không, quyền lợi của mình có được tôn trọng hay không và một vụ việc có được làm rõ đến nơi đến chốn hay không.

Vì vậy, giải quyết đơn thư không chỉ là thực hiện một quy trình nghiệp vụ. Đó còn là cách tổ chức đảng thể hiện trách nhiệm trước Nhân dân. Khi phản ánh chính đáng được tiếp nhận, xác minh và xử lý đúng quy định, người dân có thêm cơ sở để tin rằng quyền lực được kiểm soát, trách nhiệm được xác định và hành vi vi phạm không bị bỏ qua.

Ngược lại, sự nể nang, né tránh hoặc xử lý không đến nơi đến chốn có thể làm tổn thương niềm tin không chỉ đối với một cá nhân mà đối với cả tổ chức.

 Chính vì vậy, kỷ luật Đảng phải nghiêm minh. Trong thời gian qua, UBKT Đảng ủy đã thi hành kỷ luật đối với 2 đảng viên, trong đó 1 trường hợp bị khiển trách và 1 trường hợp bị khai trừ khỏi Đảng. Riêng 9 tháng đầu năm 2026, UBKT Đảng ủy đã giám sát 7 tổ chức đảng và 7 đảng viên, trong đó có 3 cấp ủy viên; qua giám sát, cả 7 tổ chức đảng và 7 đảng viên đều có hạn chế, khuyết điểm.

Điều đáng nói không phải chỉ là số trường hợp bị kỷ luật hay số tổ chức, đảng viên được giám sát, mà là cách nhìn nhận mục đích của kiểm tra, giám sát. Giám sát để phát hiện và sửa chữa; kỷ luật để giữ nghiêm nguyên tắc, giáo dục và cảnh tỉnh; xử lý một trường hợp để phòng ngừa những trường hợp khác.

Nghiêm minh và xây dựng vì thế không phải hai yêu cầu đối lập. Một tổ chức đảng chỉ thực sự giữ được kỷ cương khi biết nhắc nhở, chấn chỉnh đối với khuyết điểm và kiên quyết xử lý khi vi phạm đã rõ. Kỷ luật đúng không chỉ bảo đảm sự công bằng đối với người vi phạm mà còn bảo vệ uy tín của tổ chức đảng và niềm tin của Nhân dân.

Suy cho cùng, niềm tin không được tạo dựng bằng việc nói rằng kỷ luật nghiêm, mà bằng việc người dân nhìn thấy kỷ luật thực sự được thực hiện nghiêm.

Tự đổi mới để kiểm tra, giám sát thực chất

Muốn kiểm tra thực chất, trước hết phải có đội ngũ làm công tác kiểm tra thực chất. Đây là lĩnh vực khó, nhạy cảm, đòi hỏi cán bộ kiểm tra vừa nắm chắc quy định, vừa hiểu thực tiễn; vừa kiên quyết bảo vệ nguyên tắc, vừa khách quan, thận trọng trong từng vụ việc.

Người làm công tác kiểm tra càng phải biết tự kiểm tra mình, bởi nếu thiếu bản lĩnh, dễ nảy sinh nể nang, né tránh; nếu thiếu công tâm, khách quan, việc đánh giá có thể không chính xác; nếu thiếu kiến thức và kinh nghiệm thực tiễn, khó nhận diện đúng bản chất vấn đề.

Từ yêu cầu đó, Đảng ủy Thượng Đức quan tâm kiện toàn tổ chức bộ máy, xây dựng đội ngũ cán bộ làm công tác kiểm tra, giám sát; UBKT Đảng ủy được bố trí đủ 5 ủy viên theo quy định. Công tác đào tạo, bồi dưỡng nghiệp vụ được chú trọng; cán bộ kiểm tra ở cơ sở được tham gia các lớp tập huấn, cập nhật quy định, hướng dẫn mới.

Cùng với xây dựng đội ngũ là đổi mới phương thức làm việc. Thượng Đức triển khai các nhiệm vụ chuyển đổi số trong ngành Kiểm tra Đảng, chỉnh lý, số hóa hồ sơ, tài liệu; tăng cường trao đổi thông tin, theo dõi địa bàn, nắm tình hình và xử lý đơn thư theo quy định.

Nhưng đổi mới cũng phải bắt đầu từ việc nhìn thẳng vào những hạn chế của chính mình. Đảng ủy xã Thượng Đức đã chỉ ra một số cấp ủy cơ sở chưa quan tâm đúng mức đến việc nghiên cứu, cập nhật các nghị quyết, chỉ thị, quy định của Đảng về công tác kiểm tra, giám sát; chất lượng thực hiện ở một số nơi chưa được nâng lên. Cán bộ phụ trách công tác kiểm tra, giám sát ở một số chi, đảng bộ chưa làm tốt vai trò tham mưu; một số tổ chức đảng, UBKT cơ sở và cơ quan tham mưu, giúp việc chưa thực hiện đầy đủ chế độ báo cáo. Điều kiện kinh phí, phương tiện phục vụ công tác kiểm tra, giám sát còn hạn chế, nhất là ở chi bộ.

Nhìn thẳng vào hạn chế là để tránh bệnh hình thức. Nếu kiểm tra chỉ nhằm hoàn thành chương trình, giám sát chỉ để có biên bản, báo cáo chỉ để đủ thủ tục thì rất khó tạo ra chuyển biến thực chất. Một cuộc kiểm tra chỉ có ý nghĩa khi sau đó tổ chức đảng biết phải sửa điều gì, cán bộ biết phải điều chỉnh ở đâu và trách nhiệm khắc phục được theo dõi đến cùng.

Do đó, nâng cao chất lượng công tác kiểm tra không chỉ là bổ sung phương tiện, hoàn thiện chế độ báo cáo hay tập huấn nghiệp vụ. Quan trọng hơn là phải tiếp tục đổi mới nhận thức của cấp ủy, tổ chức đảng và người đứng đầu.

Kiểm tra, giám sát không phải việc riêng của UBKT. Trách nhiệm lãnh đạo, chỉ đạo công tác kiểm tra, giám sát trước hết thuộc về cấp ủy.

UBKT là cơ quan tham mưu, giúp cấp ủy thực hiện nhiệm vụ theo quy định, nhưng hiệu quả cuối cùng phải được thể hiện bằng sự chuyển biến của tổ chức đảng, chất lượng đội ngũ cán bộ và khả năng phòng ngừa vi phạm.

Đó cũng là yêu cầu đặt ra trong những tháng cuối năm 2026, khi Đảng ủy xã Thượng Đức tiếp tục thực hiện chương trình kiểm tra, giám sát; tăng cường giám sát việc vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp, đầu tư công, công trình, dự án và các chương trình mục tiêu quốc gia; chủ động nắm tình hình, kịp thời phát hiện, cảnh báo, ngăn ngừa vi phạm; nâng cao chất lượng giải quyết đơn thư; kiện toàn đội ngũ cán bộ kiểm tra, giám sát; đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số, số hóa hồ sơ và đào tạo, bồi dưỡng nghiệp vụ.

Giữ kỷ cương hôm nay, vun bồi niềm tin ngày mai

Thực tiễn Thượng Đức cho thấy, công tác kiểm tra, giám sát chỉ thực sự có sức sống khi không đứng ngoài đời sống mà đi thẳng vào những vấn đề đang đặt ra ở cơ sở; không chỉ tìm sai phạm mà chủ động nhận diện nguy cơ; không chỉ xử lý mà chú trọng phòng ngừa; không chỉ kiểm tra người khác mà thường xuyên tự soi, tự sửa.

Từ 75 cuộc kiểm tra, giám sát đến việc xử lý những vụ việc cụ thể; từ việc kiện toàn đội ngũ cán bộ kiểm tra đến số hóa hồ sơ; từ việc nhìn nhận những hạn chế của chính mình đến yêu cầu tăng cường kiểm soát trong vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp – tất cả đều quy về một yêu cầu: giữ cho kỷ luật, kỷ cương của Đảng được thực hiện bằng hành động cụ thể ngay từ cơ sở.

Bởi kỷ cương của Đảng không phải là những quy định chỉ nằm trên giấy. Kỷ cương hiện diện trong từng quyết định, từng nhiệm vụ được thực hiện, từng đồng vốn công được quản lý và từng trách nhiệm được xác định.

Niềm tin của Nhân dân cũng không hình thành từ những lời nói lớn lao. Niềm tin được bồi đắp từ một cán bộ làm đúng chức trách; một khuyết điểm được chỉ ra đúng lúc; một vi phạm được xử lý công minh; một phản ánh được lắng nghe; một vụ việc được giải quyết thấu đáo và một tổ chức đảng dám nhìn nhận hạn chế để sửa chữa bằng hành động.

Vì thế, giữ nghiêm kỷ cương từ cơ sở cũng chính là giữ gìn nền tảng của niềm tin.

Mỗi cuộc kiểm tra, giám sát nghiêm túc là một lần nguyên tắc được khẳng định. Mỗi khuyết điểm được chấn chỉnh là một bước nâng cao sức chiến đấu của tổ chức. Mỗi vi phạm được xử lý đúng quy định là một thông điệp rằng kỷ luật của Đảng không có vùng trống. Và mỗi kiến nghị chính đáng của Nhân dân được giải quyết thấu đáo là một lần mối quan hệ giữa Đảng với Nhân dân được củng cố.

Xây dựng Đảng, xét đến cùng, không bắt đầu từ những điều xa xôi. Nó bắt đầu từ việc mỗi tổ chức đảng làm đúng chức năng, mỗi cán bộ, đảng viên làm đúng trách nhiệm và mỗi khuyết điểm được nhận diện, sửa chữa kịp thời.

Giữ kỷ cương để Đảng mạnh từ cơ sở. Kiểm tra, giám sát để quyền lực được thực thi đúng hướng. Lắng nghe Nhân dân để niềm tin được bồi đắp bằng những việc làm cụ thể.

Đó không chỉ là câu chuyện của Thượng Đức, mà là yêu cầu có ý nghĩa lâu dài đối với công tác xây dựng, chỉnh đốn Đảng trong tình hình mới.

                   Nguyễn Hồng Lĩnh, Tăng Tấn Tịnh - UBKT Đảng uỷ xã Thượng Đức